Badanie EEG – co dzieje się podczas badania i dlaczego wykonujemy poszczególne próby?

Poradnik dla pacjentów i rodziców | Thymos – diagnostyka EEG

Elektroencefalografia (EEG) jest bezbolesnym, nieinwazyjnym badaniem czynności elektrycznej mózgu, wykonywanym u dzieci i dorosłych. Elektrody umieszczone na głowie rejestrują bardzo małe zmiany napięcia; nie wysyłają prądu do mózgu. Podczas badania wykonuje się różne próby, ponieważ niektóre nieprawidłowości pojawiają się dopiero w określonych warunkach. [1–3]

1. Zapis podstawowy – obserwacja naturalnej aktywności mózgu

Pacjent siedzi lub leży spokojnie, często z zamkniętymi oczami. Lekarz ocenia organizację, symetrię i reaktywność zapisu, a także obecność zwolnień lub wyładowań padaczkopodobnych. Obserwuje między innymi rytm alfa (zwykle 8–13 Hz), rytm beta, fale theta i delta. Ich znaczenie zależy od wieku, czuwania, senności i snu. [1, 3]

EEG jest szczególnie przydatne w diagnostyce padaczki, ale wykorzystuje się je również w ocenie niektórych zaburzeń świadomości i encefalopatii. Prawidłowy zapis nie wyklucza padaczki, a nieprawidłowy sam w sobie nie przesądza o rozpoznaniu. [1, 3]

2. Otwieranie i zamykanie oczu – sprawdzenie reaktywności

Przy zamkniętych oczach w tylnych obszarach głowy często wyraźnie widoczny jest rytm alfa. Po otwarciu oczu zwykle słabnie – to naturalna reakcja mózgu na zmianę warunków przetwarzania informacji wzrokowych, nazywana blokowaniem rytmu alfa. [1]

Wielokrotne otwieranie i zamykanie oczu pozwala ocenić prawidłową reaktywność, symetrię oraz niektóre nietypowe wyładowania związane z zamknięciem powiek. Pomaga też rozpoznawać zakłócenia pochodzące od ruchów oczu. [1, 3]

3. Hiperwentylacja – dlaczego trzeba głębiej oddychać?

Podczas próby pacjent oddycha głębiej i szybciej, zwykle przez co najmniej trzy minuty, pod nadzorem personelu. Intensywne oddychanie obniża poziom dwutlenku węgla we krwi, zmienia równowagę kwasowo-zasadową i przepływ krwi przez mózg. Może to przejściowo zmienić zapis EEG, niekiedy wywołując fizjologiczne zwolnienie fal, szczególnie u dzieci. [1, 2]

Hiperwentylacja zwiększa szansę ujawnienia pewnych wyładowań padaczkopodobnych, szczególnie w padaczkach z napadami nieświadomości (absence). Takie napady mogą przypominać krótkie „zawieszenie się”, przerwanie czynności lub brak reakcji. W trzech dużych badaniach obserwacyjnych uwzględnionych w zaleceniach hiperwentylacja ujawniała dodatkowe wyładowania u około 0,9–3% badanych; skuteczność zależy od grupy pacjentów. [1, 2]

Oddychanie przez usta i przez nos

Najważniejszy jest odpowiedni stopień wentylacji, a nie sama droga przepływu powietrza. Oddychanie przez usta bywa łatwiejsze przy szybkich, głębokich oddechach, zwłaszcza gdy nos jest niedrożny. Oddychanie przez nos również może być skuteczne, jeśli pacjent uzyskuje odpowiednią hiperwentylację. Standardy nie wymagają rutynowo dwóch osobnych prób służących porównaniu nosa i ust. [1–3]

Próba może powodować chwilowe zawroty głowy, mrowienie lub oszołomienie. Nie jest wykonywana u wszystkich: przeciwwskazania obejmują wybrane poważne choroby serca, płuc i naczyń mózgowych oraz inne sytuacje kliniczne. O bezpieczeństwie decyduje personel na podstawie wywiadu i procedur. [1, 3]

4. Fotostymulacja – po co migające światło?

Specjalna lampa emituje serie błysków o różnych częstotliwościach. Pacjent może być proszony o otwarcie, zamknięcie lub utrzymywanie zamkniętych oczu. U zdrowych osób może występować prawidłowa odpowiedź wzrokowa, tzw. photic driving, czyli rytmiczna aktywność związana z częstotliwością błysków. [1, 5]

U części osób pojawia się odpowiedź fotoparoksyzmowa – nieprawidłowa reakcja elektryczna mogąca wskazywać na światłoczułość. Ma to znaczenie w diagnostyce niektórych zespołów padaczkowych. Nie każda osoba z padaczką jest światłoczuła, a sama odpowiedź na błyski nie stanowi samodzielnej diagnozy. Różne częstotliwości oraz moment zamknięcia oczu zwiększają wartość próby. [1, 5]

Fotostymulację prowadzi przeszkolony personel, który obserwuje zapis i przerywa stymulację w określonych sytuacjach. [1, 5]

5. EEG podczas snu – dlaczego bywa potrzebne?

Sen zmienia organizację aktywności mózgu. Niektóre wyładowania padaczkopodobne pojawiają się częściej podczas senności i snu niż podczas czuwania. Dlatego lekarz może zalecić EEG we śnie, szczególnie jeśli wcześniejsze badanie nie wyjaśniło objawów. Czasem zaleca się wcześniejsze ograniczenie snu, ale wyłącznie według indywidualnych instrukcji. [1, 2]

6. Jak długo trwa badanie?

Nieprawidłowości mogą pojawiać się sporadycznie, dlatego długość zapisu ma znaczenie. Według standardów IFCN/ILAE minimalny zalecany czas rutynowej rejestracji EEG wynosi 20 minut, a rejestracji EEG we śnie 30 minut. Przygotowanie elektrod i zakończenie badania wydłużają cały pobyt w pracowni. W wybranych sytuacjach potrzebny jest dłuższy zapis lub wideo-EEG. [1, 2]

7. Czy wszystkie próby wykonuje się u każdego?

Nie. Zakres badania zależy od wieku, objawów, stanu zdrowia, przeciwwskazań i możliwości współpracy. Personel może zmodyfikować lub pominąć próbę, jeśli wymaga tego bezpieczeństwo. Pacjent powinien znać cel prób i może odmówić ich wykonania. [1–3]

Podsumowanie – co sprawdzają poszczególne elementy?

EEG to nie tylko zapis fal mózgowych: to uporządkowana obserwacja, jak mózg funkcjonuje w spoczynku i jak reaguje na zmieniające się warunki. Dlatego każda próba ma swoje uzasadnienie, a ostateczna interpretacja zawsze wymaga uwzględnienia objawów pacjenta.

Bibliografia

1. Peltola M.E., Leitinger M., Halford J.J. i wsp. (2023). Routine and sleep EEG: Minimum recording standards of the International Federation of Clinical Neurophysiology and the International League Against Epilepsy. Epilepsia, 64(3), 602–618. https://doi.org/10.1111/epi.17448

2. Peltola M.E., Leitinger M., Halford J.J. i wsp. (2023). Routine and sleep EEG: Minimum recording standards of the International Federation of Clinical Neurophysiology and the International League Against Epilepsy. Clinical Neurophysiology, 147, 108–120. https://doi.org/10.1016/j.clinph.2023.01.002 (równoległa publikacja tych samych standardów).

3. American Clinical Neurophysiology Society (2016). Guideline 1: Minimum Technical Requirements for Performing Clinical Electroencephalography. https://www.acns.org/UserFiles/file/EEGGuideline1Tech_finalrev20160411clean_v1.pdf

4. American Clinical Neurophysiology Society (2016). Guideline 7: Guidelines for EEG Reporting. https://www.acns.org/UserFiles/file/EEGGuideline7_finalA4416clean_v1.pdf

5. Kasteleijn-Nolst Trenité D.G.A., Rubboli G., Hirsch E. i wsp. (2012). Methodology of photic stimulation revisited: Updated European algorithm for visual stimulation in the EEG laboratory. Epilepsia, 53(1), 16–24. https://doi.org/10.1111/j.1528-1167.2011.03319.x

Materiał edukacyjny. Nie zastępuje konsultacji neurologicznej ani indywidualnej interpretacji EEG.